De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme was een éénmalig adviescollege dat voor vier jaar, op verzoek van de Tweede Kamer, is ingesteld. De staatscommissie deed wetenschappelijk onderzoek en maakte onderdeel uit van een pakket aan initiatieven om discriminatie en racisme in Nederland effectiever aan te pakken. De staatscommissie had met name een interdisciplinair en wetenschappelijk profiel. De commissie bestond uit leden uit verschillende vakgebieden zoals openbaar bestuur, rechtswetenschap, kunstmatige intelligentie, methodologie, sociologie en organisatiepsychologie. De leden van de staatscommissie hadden een aanstelling van 0.1 FTE en de voorzitter 0.17 FTE. De staatscommissie werd ondersteund door een secretariaat van 8 medewerkers. Dit bestond uit een secretaris, 6 onderzoekers en een ondersteuner.
De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme deed onderzoek naar de aard, omvang en oorzaken van discriminatie en racisme in alle maatschappelijke sectoren. Bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, het onderwijs, de woningmarkt en de zorg. Ook keek zij of er bij de overheid sprake is van discriminatie en etnisch profileren. Hierbij richt zij zich op de werkwijze en organisatiecultuur van alle (semi)overheids- en uitvoeringsinstanties. De staatscommissie richtte zich op langdurig, omvangrijk onderzoek naar fundamentele vraagstukken. Zij bracht hiervoor bestaande inzichten samen en gaf daarnaast ook nieuwe inzichten.
De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme richtte zich zowel op Europees Nederland als op Caribisch Nederland. Op basis van haar onderzoek gaf zij advies over beleid, wet- en regelgeving om discriminatie en racisme tegen te gaan.
De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme was onafhankelijk. Zij heeft zelf een werkprogramma opgesteld. Hierin stond de werkwijze en inhoudelijke lijnen beschreven waarlangs de staatscommissie gedurende vier jaar haar onderzoek vormgaf en uitvoerde. Voor het opstellen van het programma had de staatscommissie gesproken met relevante partijen en organisaties, waaronder het College van de Rechten van de Mens en de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Meer informatie over de werkwijze van de staatscommissie is te vinden in het werkprogramma.